Krasnobrodzkie ABC

w Krasnobrodzie powstała około XVII wieku. Wokół niej krąży wiele legend i podań ludowych - począwszy od leczniczych właściwości wody bijącej ze źródła pod kapliczką czy też niemal magicznej właściwości samego miejsca.

Podobno przejście kilka razy stromymi schodami dookoła kapliczki może uzdrowić z chorób a także przynieść szczęście w życiu doczesnym. Najbardziej zagorzali trasę pokonują na kolanach

W krasnobrodzkich lasach jest wiele źródeł. Legendy przypisują wielu z nich właściwości lecznicze. Z jednym z oczek leśnych znajdujących się w lesie nazywanym "Belfont".(z fr. _belle - piękny, fontaine - źródło) związana jest szczególna opowieść. Ponoć właśnie w tym miejscu stał niegdyś kościół, który zapadł się pod ziemię.
Z przekazów miejscowej ludności wynika również, że to właśnie otoczenie źródeł było miejscem schadzek królowej Marysieńki z Janem III Sobieskim.

Zespół około 40 źródeł wypływających ze zbocza przy rzece Wieprz w okolicy wsi Hutki. Warto odwiedzić również Użytek Ekologiczny "Belfont", to obszar stawu, mokradeł i oczek wodnych, gdzie dogodne warunki do życia znalazł bóbr europejski. Do ciekawostek można zaliczyć legendę, która głosi, że otoczenie źródeł było miejscem tajemnych spotkań królowej Marysieńki z Janem III Sobieskim. Natomiast po powstaniu w 1863 roku na terenach uroczyska postawiono krzyż ku pamięci powstańców.

Nominacja nowego burmistrza została wydana przez Komisję Rządową Spraw Wewnętrznych i Duchowych dnia 27 listopada / 6 grudnia 1848 r Następcą Wiciejewskiego został Wawrzyniec Nowacki, syn Jana By! szlachcicem niewylegitymowanym, jednak nigdy żadnych dowodów swego szlachectwa nie przedłożył.
Urodzony w 1812 r., ukończył gimnazjum w Szczebrzeszynie, Od 1 stycznia 1826 r. rozpoczął pracę jako aplikant w magistracie miasta Turobin, i po roku został mianowany pisarzem z pensją roczną 30 rubli. W 1835 r. awansował na ławnika sekretarza w Turobinie, jednak pensja jego nie uległa zmianie Dopiero w 1838 podniesiono mu ją do wysokości 43 rubli, a po zainstalowaniu w tymże Turobinie jako ławnika kasjera do wysokości 90 rubli Ponadto od 1839 r. pobierał15 rubli rocznie tytułem sprawowania urzędu kontrolera handlu w Turobinie.
Ze związku z Karoliną Jaworską pierwszych potomków doczekał się jeszcze w okresie służby w Krasnobrodzie, potem już w czasie jego choroby przyszły na światkolejne dzieci, łącznie pięcioro, co wobec jego kalectwa postawiło rodzinę w ciężkim położeniu finansowym.
Na stanowisku burmistrza Krasnobrodu Nowacki został zainstalowany 20 marca 1 kwietnia 1849 r. przez pomocnika naczelnika powiat zamojskiego W przeddzień złożył wymaganą przepisami kaucję w wysokości 70 rubli Podobnie jak Wieiejewski w chwili objęcia urzędu posiadał 37 lat i bogate doświadczenie -przynajmniej jeśli chodzi o praktyczną stronę działalności miejskiej - wyniesione z poprzednich stanowisk. Również podobnie do swego poprzednika wielokrotnie oskarżany było o różnorodne wykroczenia Szczególnie bogaty pod tym względem był jego końcowy okres służby w Turobinie w latach 40 XIX w. Oskarżano go
m in. o pijaństwo, nielegalne posiadanie broni oraz jej użyczanie osobom postronnym, wymuszanie łapówek od mieszkańców miasta, tolerowanie aktów kradzieży, bezprawne nakładanie kar na mieszkańców, bezpodstawne więzienie w areszcie, itp. Bardziej znamienne są zarzuty wysuwane przeciwko Nowackiemu przez ówczesnego burmistrza Turobina Tymowskiego Oskarżał on własnego podwładnego n zaniedbywanie powierzonych mu obowiązków, między spraw związanych z strażą ogniową, bezprawne występowanie w imieniu burmistrza nawet podczas jego bytności w mieście, utrudnianie burmistrzowi wykonywania obowiązków urzędowych, przekazywanie osobom prywatnym akt i dzienników municypalnych, ild. Charakterystyczne bvk, iż mieszkańcy Turobina występowali solidarnie ze swym burmistrzem przeciwko ławnikowi Nowackiemu. Jest to rzadki przypadek tak znaczącej pozycji ławnika miejskiego. Z pewnością Nowacki w swych działaniach opiera! się na poparciu ze strony wyższych władz zwierzchnich W trakcie prowadzonych śledztw naczelnik powiatu krasnostawskiego zaświadczał, iż zarówno pod względem moralnym, jak i wykonywanych przez Nowackiego czynności służbowych są one nienaganne.
Przeszłość związana z pracą w Turobinie ciągnęła się za Nowackim. W grudniu 1851 r. wyrokiem Sądu Kryminalnego guberni lubelskiej został skazany na karę 4 miesięcy aresztu za pobieranie opłat od spisowych umożliwiających im uchylanie się od służby wojskowej. Kolejnym orzeczeniem sądu z kwietnia 1854 r. zmieniono karę na 3 miesiące, a wreszcie 8/20 maja został od tej kary i wszelkiej odpowiedzialności uwolniony Ten ostatni werdykt sądu oznaczał wykreślenie poprzednich orzeczeń z „Listy stanu służby" Nowackiego, jednak kiedy kilka lat później rozpoczyna ort starania o emeryturę okazuje się, źc wyroki sądu nie zostały
wykreślone Innym wyrokiem sądu z dnia 8 /20 marca 1852 r. również w* związku z pełnieniem przez Nowackiego funkcji ławnika kasjera w Turobinie został on skazany wraz z pięcioma innymi mieszkańcami tego miasta na .grzywnę w wysokości 107 rubli 59 kopiejek.
Początkowo pensja Nowackiego wynosiła 90 rubli W 1851 r uzyskał podwyżkę do wysokości 120 rubli. Dodatkowe 15 rubli pobierał jako kontroler urzędu skarbowego w Krasnobrodzie W porównaniu z okresem turobińskim służba Nowackiego w Krasnobrodzie wydaje się bezbarwna. Być może wyciągnął wnioski z poprzedniego okresu, ewentualnie jako burmistrz mógł lepiej tuszować swe nadużycia. Jednak najbardziej prawdopodobne wydaje się, iż znaczny wpływ na jego działalność miał pogarszający się stan zdrowia W swojej pracy burmistrz wspomagany był przez różnych aplikantów. I tak np w okresie od września 1853 r. do września roku następnego w urzędzie municypalnym w Krasnobrodzie aplikował Karol Tyniecki. Ten młody - w chwili rozpoczęcia miał 17 lat - mieszkaniec gminy Chobrzany w powiecie sandomierskim, guberni radomskiej, swą pracę wykonywał bezpłatnie. Pomagał burmistrzowi, który miał ,zbyt wielu obowiązków różnych służbowych.
Prawdopodobnie zdobywał tu swoje pierwsze urzędnicze doświadczeni a, jakkolwiek trudno jest powiedzieć cos o jego dalszej karierze. Charakterystyczne jest, Ze Tyniecki pracował w okresie, kiedy stan zdrowia burmistrza Nowackiego zaczął się znacznie pogarszać. Wkrótce po odejściu Tynieckiego dla Nowackiego rozpoczął się najbardziej tragiczny okres jego życia.
Już w 1853 i 1854 r Nowacki prosi o urlop by mógł udać się do Warszawy Prawdopodobnie wyjazdy te wiążą się z początkami choroby oczu. Wobec osobistych trudności pierwotnie miesięczny urlop przedłużył do trzech miesięcy. Mimo nadziei czynionych przez warszawskich lekarzy kolejne kuracje nic przynoszą pozytywnych efektów Już od 1855 r. Nowacki jest całkowicie niewidomy, nie jest się w stanie samodzielnie poruszać Nawet wyjazd do Lublina by stanąć przed komisją lekarską mającą ocenić jego stan zdrowia startowi ogromną trudność : musi jechać z żoną tub wynajętym opiekunem'
Dnia 11/22 lutego 1859 r. uwolniono Nowackiego od służby po przepracowaniu 29 lat W tym samym 1859 r. wyznaczono mu rentę emerytalną w wysokości 33 rubli 75 kopiejek rocznie. Biorąc pod uwagę jego kalectwo, jak również, trudne położenie licznej rodziny nie była to znacząca kwota. Rozpoczął starania o zwiększenie wsparcia finansowego ze strony władz. Te częściowo pozytywnie ustosunkowały się do jego uparcie ponawianych próśb. W czerwcu 1860 r. przyznano mu jednorazowe wsparcie w wysokości 135 rubli, odmawiając jednocześnie stałego zwiększenia renty. Nowacki zmarł w 1866.

W stosunkach z miejscowym komendantem chodziło mi o rozto­czenie opieki nad ludnością, zaczęły się bowiem rekwizycje, przepro­wadzane z całą bezwzględnością i tym uciążliwsze, że nikt w gminie, oprócz nas dwojga, nie znał języka niemieckiego. Dlatego też nie było sprawy, która by się o nas nie opierała, zarówno gdy chodziło o żąda­nia niemieckie, jak i skargi ludności. Szczęśliwie komendantami byli przyzwoici starsi panowie, z którymi można było dojść do ładu. Jednym z nich był Duńczyk z pochodzenia von Coszel, drugim von Bismarck, krewny kanclerza, tak zdumiewająco
fizycznie do niego podobny, tak samo łysy, z takimi samymi trzema pionowymi włosami na łysinie, że pierwszy raz stanąłem jak przed upiorem. Na tym jednak podobień­stwo się kończyło, bo był szczerze głupi. Raz wezwał mnie na naradę i z przejęciem zażądał natychmiastowego wybudowania w całej gminie koło każdej chałupy we wsi ustępu.
[b]„Trzeba - mówił - ucywilizować ludność”.[/b] Przyjąłem zasadę niesprzeciwiania się zarządzeniom władz niemieckich, lecz wyrażając zgodę, dawałem ilustrację wykonania rozkazu w praktyce. Ilustracja przedstawiała się wtedy jak karykatura, lak też postąpiłem i tym razem. Przyznałem komendantowi słuszność obiecałem mu wpłynąć na gminę, by rozkaz sumiennie wykonała, mimo połączonych z tym kosztów. Zadałem tylko pytanie: „Czy panu kapita­nowi zalezy na tym, by ludność w ustępach swe potrzeby załatwiała?”. „Oczywiście tak, przecież po to każę je stawiać!” „W takim razie pozwolę sobie uprzedzić, ze ustępy będą jeszcze przez dłuższy czas zamknięte i nieużywane gwoli ich czystości, natomiast będą prawdopodobnie wkoło «ukwiecone»”. „Dlaczego?” „Bo w 24 godziny nie sposób zmienić odwiecznego obyczaju załatwiania swoich potrzeb na świeżym powie­trzu za stodołą„Więc co!?” „Zamiast 1120 ustępów, kazać na początek dla przykładu, pobudować ustępy przy zabudowaniach sołtysów, co uczyni 17 ustępów Zgodził się i na tym zapędy kulturalne Bismarcka na terenie gminy Krasnobród się zakończyły.